به گزارش روابط عمومی، نشست «نگاه توسعهمحور به جذب دانشجویان بینالملل» با هدف بررسی اهمیت و الزامات توسعه فعالیتهای دانشگاه در حوزه جذب دانشجویان بینالملل، دوشنبه 6 مهرماه 1405 در دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی بهصورت همزمان حضوری و مجازی با حضور دکتر سیدمحمد باقر جعفری، مدیرکل دانشجویان بینالملل سازمان امور دانشجویان وهیئت همراه، رئیس دانشگاه و جمعی از مسئولین و اعضای هیئت علمی برگزار شد.
رئیس دانشگاه در ابتدای نشست ضمن خوش آمد به مهمانان اظهار نمود: این نشست دهمین و آخرین جلسه تابآوری و توانمندسازی است که از تیرماه سال گذشته برنامه ریزی و برگزار شده است
ضرورت تحول در آییننامهها و شیوه حضور دانشجویان بینالملل
دکتر تقی راد بیان داشت: شرایط ویژه آموزش عالی کشور، دانشگاهها را ناگزیر میسازد تا برای ایجاد تابآوری لازم، به سمت توسعه و ارتقای برنامههای عملیاتی حرکت کنند. یکی از مهمترین این برنامهها، توسعه دورههای بینالملل و به خصوص جذب کیفی و کمی دانشجویان بینالملل است. برای تحقق این هدف، بازنگری در آییننامهها، برنامهها و شرایط حضور دانشجویان خارجی به گونهای که این روند را به شکل عملیاتی درآورد، از مطالبات اصلی به شمار میرود.
دو محور اصلی فعالیتها در حوزه دانشجویان بینالملل
وی اضافه نمود: فعالیتها در این حوزه بر دو دسته اصلی متمرکز است:
1. کیفیت و همافزایی در جذب: مفهوم افزایش تعداد دانشجویان بینالملل باید همزمان و همگام با حفظ کیفیت انجام شود. در این راستا، بخش ستادی (شامل معاونت آموزشی، مدیریت بینالملل و طرح و برنامه) و بخش صف (شامل دانشکدهها و مدیران اجرایی) باید با یکدیگر هماهنگ باشند. بازنگری در آییننامهها، برنامهها و شرایط حضور دانشجویان بینالملل به گونهای که این روند را عملیاتیتر کند، در دستور کار قرار دارد.
2. آشناسازی و مشارکت مالی دانشکدهها: دانشکدهها باید علاوه بر آشنایی با برنامههای موجود، با چگونگی مشارکت مالی در این حوزه نیز آشنا شوند. تغییر آییننامه ارتقا و آییننامه جدید جذب اعضای هیئت علمی با نگاه بینالمللی و همچنین نحوه توزیع درآمدهای این برنامه به دانشکدهها و کارکنان، از دیگر موضوعات مهم است.
اهمیت جایگاه دانشجویان بینالملل در اکوسیستم آموزش عالی
در ادامه دکتر جعفری، مدیرکل امور دانشجویان بینالملل سازمان امور دانشجویان بیان داشت: جذب دانشجویان بینالملل یکی از ارکان اصلی توسعه دانشگاهها است و نقشآفرینی مؤثر تمام نهادها، وزارتخانهها و دانشگاههای کشور در این زمینه لازم است.
دکتر جعفری جذب دانشجویان خارجی را یکی از ارکان بینالمللی شدن دانشگاهها دانست و افزود که نظامهای رتبهبندی معتبر جهانی، تعداد دانشجویان بینالملل را به عنوان یکی از آیتمهای اصلی در ارتقای رتبه دانشگاهها لحاظ میکنند.
مزیتها و دستاوردهای اقتصادی و علمی
مدیرکل امور دانشجویان بینالملل سازمان امور دانشجویان با اشاره به اینکه در بسیاری از کشورهای جهان درصد قابل توجهی از تولید ناخالص داخلی (GDP) از طریق جذب دانشجویان خارجی تامین میشود، وضعیت جمهوری اسلامی ایران را از نظر برخورداری از رتبه بالای علمی (قرار داشتن در رتبه شانزدهم تا هجدهم علم در دنیا) و مزیتهای ارزانبودن هزینههای تحصیلی و زندگی، به عنوان فرصتی بینظیر برای جذب دانشجویان بینالملل توصیف کرد.
دکتر جعفری گفت: دیپلماسی علمی یک دیپلماسی پایدار است و برخورداری از دانشجویان بینالملل علاوه بر ایجاد درآمد ارزی و تقویت اقتصاد دانشگاهها، به عنوان سفیران فرهنگی و علمی کشور در سراسر جهان عمل میکند و میتواند در ارتقای جایگاه بینالمللی کشور بسیار تاثیرگذار باشد.
جذب بیش از ۷۵ هزار دانشجوی خارجی؛ ظرفیتی بزرگ برای توسعه علمی و دیپلماسی کشور
وی اضافه نمود: آموزش عالی کشور این فرصت را دارد که با پذیرش دانشجویان خارجی، هم اقتصاد خود را تکمیل کند، هم دیپلماسی و علم خود را ارتقا دهد و به راحتی در رتبهبندیهای جهانی رشد کند. در حال حاضر، حدود ۷۵ هزار دانشجوی خارجی در نظام آموزش عالی کشور جذب شدهاند که این تعداد در ۲۰۰ دانشگاه مجوزدار از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تحصیل میکنند. از این میان، ۶۰ هزار دانشجو در دانشگاههای وزارت علوم، ۱۰ هزار دانشجو در دانشگاههای وزارت بهداشت و ۵ هزار دانشجو در دانشگاه آزاد اسلامی مشغول به تحصیل هستند. البته برخی دانشجویان نیز از طریق کنکور وارد میشوند که چندان نیازی به جذب ندارند.
برنامهها و تکالیف اسناد بالادستی
مدیرکل امور دانشجویان بینالملل سازمان امور دانشجویان بیان داشت: بر اساس برنامه هفتم پیشرفت و اسناد بالادستی مصوب در دولتهای قبل (از جمله سند چشمانداز که جذب ۳۲۰ هزار دانشجوی بینالمللی را تا سال ۱۴۰۷ تکلیف کرده است)، وزارتخانههای علوم و بهداشت موظف به توسعه این حوزه هستند. با وجود چالشهایی نظیر ایجاد صندلیهای خالی و نسبت پایین جذب دانشجوی خارجی در مقایسه با کل ظرفیت کشور، ظرفیتهای بسیار خوبی از جمله آییننامه تسهیل جذب دانشجویان بینالمللی مصوب هیئت وزیران و دستگاههای مختلف تدوین شده است تا با همکاری همهجانبه، موانع این مسیر برطرف شود.
رفع موانع و تسهیل فرآیندهای اقامتی و ویزا
دکتر جعفری بیان داشت: پیشتر، مشکلاتی نظیر اقامت یکساله و سختگیری در زمینه خروج دانشجویان خارجی وجود داشت که باعث ایجاد گلایه و انصراف برخی از آنها میشد. خوشبختانه با پیگیریهای انجامشده، این محدودیتها برطرف شده و اکنون اقامت دانشجویان به طول دوره تحصیلی آنها (۴ سال برای دوره کارشناسی و ۲ سال برای مقاطع ارشد) افزایش یافته است و امکان تردد آسانتر برای آنها فراهم شده است.
توسعه رشتههای زبان دوم و ظرفیتهای مجازی
دکتر جعفری افزود: برای نخستین بار، مجوز جذب دانشجویان خارجی به زبان دوم (غیر از فارسی، مانند انگلیسی و عربی) به ۳۰ دانشگاه کشور داده شده است تا در رشتههای پرطرفدار مهندسی و علوم انسانی، امکان تحصیل به زبانهای دیگر نیز فراهم شود. همچنین، سیستم آموزش مجازی و استفاده از ظرفیتهای آموزش غیرحضوری و رایزنهای علمی و فرهنگی در کشورهای مختلف، به عنوان یک ابزار قدرتمند جهت معرفی و جذب بیشتر دانشجویان بینالمللی در دستور کار قرار گرفته است.
جذب دانشجویان بینالملل؛ فرصتی ارزشمند برای دانشگاه
دکتر علی اکبریان، مدیر بین الملل دانشگاه در ادامه نشست بیان داشت:: ارائه اصلی این نشست با عنوان «جذب دانشجویان بینالملل؛ فرصتی نه وظیفه برای دانشگاه و اعضای هیئت علمی و کارمندان» انجام شد. رویکرد ما این است که جذب دانشجویان بینالملل به عنوان یک «فرصت» تلقی شود، نه صرفاً یک «وظیفه اداری». اگر دانشگاه به این نتیجه برسد که انجام این کار – چه به لحاظ مزایای گوناگون و چه به لحاظ تکالیف سازمانی – یک فرصت ارزشمند است، میتواند با همراهی همکاران و صف دانشگاه، نتایج بسیار بهتری کسب کند. تلاش شده است با استفاده از مزایای مختلف و شنیدن پیشنهادات همکاران، این فرصت را بیشتر پدید بیاوریم و مزیتهای آن را برای فعالان این حوزه به نمایش بگذاریم.
سازمان دانشجویان نیز با تکالیف مشخصی در این زمینه روبهروست، اما برخلاف برخی فشارها، همواره رویکردی حمایتی داشته است. از روز اول، این سازمان با سادهسازی آییننامهها و برداشتن موانع و زنجیرها از پای فعالیتها، ما را تشویق کرده و همواره به جای نگاه دستوری، نگاه فرصتمحور به موضوع داشته است.
اهداف کلیدی و ارتقای شاخصهای بینالمللیسازی
مدیر بین الملل ادامه داد: مبحث ادامه تحصیل و توسعه بینالمللیسازی دارای اهداف کلیدی و چندبعدی است که از جمله مهمترین آنها میتوان به بحث «ارتقا» اشاره کرد. ما هم به صورت مستقیم و هم غیرمستقیم، فاکتورهایی داریم که در رتبهبندیهای معتبر دانشگاهی تأثیرگذارند؛ از جمله نسبت دانشجویان دکتری و کارشناسی به استاد و کارکنان و همچنین نسبت دانشجویان بینالملل به کل دانشجویان که جدا از تعداد مقالات، مستقیماً بر جایگاه دانشگاه تأثیر میگذارند.
در حال حاضر، برخی از ضوابط ما از میان دانشآموختگان برتر و موفق خارج از کشور (بهویژه اعضای هیئتعلمی در دانشگاههای خودشان، از جمله در عراق و افغانستان که بسیار موفق بودهاند و برخی هماکنون ریاست دانشکدههای عمرانی یا مسئولیتهای دیگر را بر عهده دارند) تأمین میشود. این رویکرد نه تنها در حوزه علمی، بلکه در حوزههای اقتصادی و فرهنگی نیز به ما کمک شایانی کرده است.
چالشها و راهکارهای ارتقای کیفیت و کمیت دانشجویان
دکتر علی اکبریان اطهار نمود: یکی از چالشهای اصلی ما، افت شدید تعداد دانشجویان ورودی به دلیل فارغالتحصیل شدن دانشجویان دورههای قبل بود که جذب ما را با چالش روبهرو کرده بود. با این حال، با ورودیهای جدید و اقدامات انجامشده، تا حدی شیب و وضعیت جذب دانشجویان حفظ شد. در حال حاضر حدود ۴۰ نفر از دانشجویان ما را دانشجویان بورسیه تشکیل میدهند؛ هرچند کیفیت دانشجویان بورسیه در مقایسه با گذشته با نوساناتی همراه بوده است، اما تلاش میکنیم با جذب دانشجویان شهریهپرداز باکیفیت و متنوعسازی ملیتها، آینده بهتری را رقم بزنیم.
از نظر تنوع ملیت، دانشگاه ما برخلاف برخی دانشگاهها که بیشترین تمرکزشان بر دانشجویان کشورهای خاصی است، دارای تنوع ملیتی خوبی است و تلاش میکنیم این تنوع را بیش از پیش افزایش دهیم.
توسعه برنامههای فرهنگی و رفاهی
وی گفت: در حوزه فرهنگی نیز سابقه بسیار خوبی داریم. برنامههایی نظیر جشنواره «یک دل، یک جان» و برنامههای باحضور و خلوت انس که حدود سه سال پیش آخرین نمونههای آن برگزار شد، تأثیر بسزایی در ایجاد همدلی داشت. اگرچه به دلایل مختلف این روند متوقف شد، اما این قبیل رویدادها نقش مهمی در برندینگ و تقویت اعتبار دانشگاه در میان دانشجویان بینالملل دارد که امیدواریم در آینده تکرار شود.
مدیر بین الملل اضافه نمود: آقای دکتر جعفری اعلام کردند که مجوز زبان دوم سازمان به دانشگاه داده شده و استفاده از آن برای دو مورد از گرایشها آغاز شده است. این اقدام کمک میکند تا کلاسهای اختصاصی برای دانشجویان بینالملل به زبان دوم برگزار شود.
وی گفت: تغییر معیار جذب از JCR به Scopus: یکی از پیشنهادهای کلیدی این است که به جای معیار JCR، معیار Scopus برای جذب دانشجویان بینالملل (فقط غیرایرانی) مبنا قرار گیرد. این تغییر به این دلیل است که اساتید در چاپ مقالات باکیفیت برای دانشجویان بینالملل با سختیهایی مواجه هستند و این رویکرد به تسهیل روند جذب کمک میکند.
فعالیتهای کارگروه جذب دانشجویان بینالملل
مدیر بین الملل بیان داشت: دانشگاه در سال گذشته به عنوان یکی از فعالترین اعضا در کارگروه ملی جذب دانشجویان بینالملل سازمان حضور داشته و در مواردی همچون بازبینی و مشارکت در دو فقره از تفاهمنامهها و ارتباط مستمر با مؤسسات جذب نقش داشته است. اخیراً نیز نشستی با حضور بیش از ۲۵ مؤسسه جذب برگزار شد و فرآیند تنظیم قرارداد با دو مورد از آنها در جریان است.
ظرفیت جذب در دانشکدهها:
بررسی عملکرد دانشکدهها نشاندهنده روندی مثبت در جذب دانشجویان بینالملل و اعلام همکاری رشتههای مختلف است. به عنوان مثال، در ۱۰ دانشکده، حدود ۶۰۰ دانشجو ظرفیتسنجی شده است که نشاندهنده پتانسیل بالای دانشگاه در این زمینه است.
روند صعودی جذب در سالهای اخیر:
نمودار تعداد دانشجویان بینالملل از سال ۹۵ تا کنون، پس از یک دوره افت ناشی از عوامل مختلف، با جذب اخیر دارای شیبی رو به مثبت شده است. پیشبینی میشود در نیمسالهای آینده و با ثبتنام دانشجویان جدید (عمدتاً در مقطع دکتری)، این روند رو به رشد تقویت شود.
برنامهریزی دو ساله و محورهای کلیدی: تدوین برنامه دو ساله دانشگاه در دست اقدام است که محورهای اصلی آن شامل تسهیل فرآیند جذب، سرعتبخشی به پذیرش دانشجویان، توجه به رشتههای جذابتر، و تقویت برندینگ و ارتباطات بینالمللی است.
اصلاح و ساختاردهی هزینهها و بودجه دانشگاهها
بر اساس تصمیمات اتخاذ شده، تمامی هزینههای مربوطه توسط شورای سیاستگذاری تنظیم شده و بر اساس آن پرداخت میشوند؛ رویکردی که مشابه فرآیندها در قراردادهای پژوهشی است. در پایان هر نیمسال نیز، با توجه به درآمد حاصله، این هزینهها به واحدهای مختلف توضیح و تخصیص مییابد. بخش مربوط به دانشکدهها ضرورتاً باید در استفاده از زیرساختها دقت داشته باشد و این روند برای پرسنل تکرار نخواهد شد. توسعه زیرساختها بر اساس نظر دانشکدهها انجام میگیرد.
فرصتهای طلایی در دورههای مجازی و زبان دوم
وی گفت: راهاندازی و توسعه دورههای مجازی و دورههای آموزشی به زبان دوم، یک فرصت مغتنم و بینظیر است که میتواند شتاب بسیار مناسبی در این حوزه ایجاد کند. در ماههای گذشته، شرایط بسیار خوبی برای سرورها و پشتیبانی دورههای مجازی دانشگاه فراهم شده است. با وجود مشکلات مالی، مرکز آموزشهای مجازی دارای پتانسیلهای بسیار بالایی است و با برنامهریزی دقیق، میتوان از این ظرفیتها برای توسعه آموزشهای تخصصی بهرهبرداری کرد.
در ادامه نشست به بررسی چالشها و راهکارهای جذب دانشجویان خارجی و توسعه آموزش عالی پرداخته شد.
۱. رویکرد دانشگاهها نسبت به جذب دانشجویان خارجی
روند موفقیت در جذب دانشجویان خارجی نشان میدهد که دانشگاهها با چالشهایی مواجه هستند، اما این مسائل با برگزاری یک یا دو جلسه کلاس قابل حل است. در زمینه پذیرش اتباع هیچگونه تابو یا مانعی وجود ندارد. بهجز کشور اسرائیل که هیچ ارتباطی با آن وجود ندارد و این امر غیرقابل پذیرش است، دانشگاهها محدودیتی برای پذیرش متقاضیان از سایر کشورها ندارند. روابط فردی و نحوه برخورد اساتید با دانشجویان نقش بسیار مهمی در ایجاد تحول و موفقیت تحصیلی دارد.
۲. اهمیت برندسازی اساتید و زیرساختهای اینترنتی
زیرساختهای اینترنتی برای نمایش فعالیتهای اساتید و جذب دانشجوی خارجی بسیار تأثیرگذار است. صفحات شخصی اساتید دارای محدودیتهایی است که نمیتواند به پویایی صفحات و جذب دانشجویان کمک کند. بنابراین، برندسازی شخصی اساتید و حضور فعال گروهها و افراد شاخص در شبکههایی مانند لینکدین میتواند به عنوان یک آهنربا برای جذب دانشجویان عمل کند. پویایی در فضای مجازی و انتشار وبینارهای آموزشی نقش بهسزایی در افزایش مخاطبان و بازدیدکنندگان سایت دانشگاه دارد.
۳. چالشهای اشتغال و قوانین کار دانشجویی
مسئله اقامت و مجوز کار دانشجویان پسادکتری و دیگر مقاطع، یکی از دغدغههای اصلی است. آییننامههای مصوب معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای اعطای اقامت و مجوز کار به افراد واجد شرایط وجود دارد. با وجود قوانین وزارت کار، امکان فعالیت پارهوقت دانشجویان در داخل دانشگاه بدون مشکل قابل انجام است و این امر به پیشبرد امور پژوهشی و علمی کمک میکند.
۴. ارتقای کیفیت و توسعه آموزشهای آزاد مجازی
موضوع کیفیت دانشجویان جذبشده و ارتقای سطح علمی آنها از دغدغههای مهم دانشگاه است. توسعه و ایجاد زیرساختهای لازم برای برگزاری دورههای آموزشی آزاد مجازی میتواند بستر مناسبی را برای جذب مخاطبان جدید و ارتقای جایگاه بینالمللی دانشگاه فراهم کند. تمرکز بر پژوهشهای کاربردی و حمایت مالی از پروژههای آزمایشگاهی، کیفیت خروجیهای علمی و رتبهبندی دانشگاه را بهبود میبخشد.
ضرورت حمایت مالی از دانشجویان و توسعه آموزشهای بینالمللی
با توجه به نوسانات نرخ ارز و چالشهای مالی موجود، لزوم بازنگری در آییننامهها و دستورالعملهای مالی بیش از پیش احساس میشود. تثبیت درآمدها و شهریهها به صورت ارزی، توسعه آموزشهای مجازی و رفع موانع مرتبط با مجوزهای مراکز آموزش زبان، از جمله راهکارهایی است که میتواند به جذب بهتر دانشجویان و توسعه فعالیتهای بینالمللی دانشگاه کمک کند. همچنین لازم است تا برنامهریزیهای دقیقتری برای شفافیت مالی و حمایت از دانشجویان دکتری در نظر گرفته شود تا دغدغههای اقتصادی این افراد به حداقل برسد.
چالشهای آییننامهای و لزوم انعطاف در برنامههای آموزشی
یکی از دغدغههای مهم اعضای هیئتعلمی، تطبیق قوانین و آییننامههای آموزشی سنتی با نیازهای دانشجویان بینالمللی و دورههای ارشد و دکتری است. ضرورت تعیین تکلیف دستورالعملهای آموزشی، انعطاف در برگزاری دورهها، و رفع تعارضات میان آییننامهها از جمله مواردی است که باید با دقت نظر بیشتری پیگیری شود تا ضمن حفظ استانداردهای علمی، زمینه برای توسعه همکاریهای بینالمللی و ارتقای جایگاه علمی دانشگاهها بیش از پیش فراهم گردد.
در بخش پایانی نشست نیز اعضای هیئت علمی و همکاران دانشگاه به طرح پرسشها، دیدگاهها و دغدغههای خود درباره فرآیند جذب دانشجویان بینالملل پرداختند و درباره راهکارهای تقویت ظرفیتهای دانشگاه در این زمینه بحث و تبادل نظر صورت گرفت.
در مجموع، مباحث مطرحشده در این نشست بر ضرورت نگاه توسعهمحور، برنامهریزیشده و هدفمند به جذب دانشجویان بینالملل و استفاده از ظرفیتهای علمی، آموزشی و بینالمللی دانشگاه تأکید داشت. برگزاری این نشست را میتوان گامی در جهت تقویت رویکرد دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی برای ایفای نقشی فعالتر در عرصه جذب و پذیرش دانشجویان بینالملل دانست.
